Ngày 31 tháng 8 năm 2026
Có những món ăn ngon vì hương vị.
Cũng có những món dù nhiều năm trôi qua vẫn khiến chúng ta nhớ mãi, bởi chỉ cần nếm lại là cả một quãng đời bỗng trở về.
Với tớ, đó là gà satay.
Tớ sẽ không bao giờ quên món ăn đầu tiên mình học làm, bởi nó gắn với công việc đầu tiên trong đời: phục vụ bàn kiêm phụ bếp tại một nhà hàng Malaysia ở Melbourne.
Năm ấy, tớ 17 tuổi và vừa đỗ vào Monash University. Nhìn khoản học phí phía trước, tớ chỉ nghĩ rằng mình không muốn mọi gánh nặng đều đặt lên vai bố mẹ. Thế là tớ bắt đầu đi làm.
Tớ không biết rằng công việc đầu tiên ấy sẽ cho mình nhiều hơn một khoản lương. Nó mang đến những món ăn đầu tiên, những người đầu tiên tin vào khả năng của tớ và cả những dấu hiệu rất nhỏ về con đường mà sau này tớ sẽ lựa chọn.
Bắt đầu bằng 1.000 tờ rơi
Nhiệm vụ đầu tiên của tớ là phát tờ rơi cho 1.000 căn nhà trong một khu khá giàu.
Mỗi căn cách nhau khoảng 10–15 mét.
Vì quá thật thà và cũng chẳng biết hỏi kỹ, tớ cứ thế đi bộ từ nhà này sang nhà khác. Tớ đi cho đến khi phát hết, không ăn trưa và cuối cùng gần như mếu vì mệt.
Lúc trở lại nhà hàng, chú chủ quán mới hỏi:
“Sao không nói là đi bộ? Chú tưởng đi xe đạp nên mới bảo đi phát.”
Rồi chú nhìn tớ, chỉ vào một chậu lớn đầy ức gà đã ướp và bảo đại ý rằng thôi, vào xiên hết chỗ này để làm satay chicken skewers đi.
Tớ cũng “ok” luôn.
Vậy là ngoài những ngày mặc sơ mi đen, quần đen và phục vụ bàn theo phong cách fine dining, tớ bắt đầu phụ bếp mỗi khi nhà hàng thiếu người.
Có ngày tớ xử lý cả chục ký gà satay. Có ngày hấp khoảng 50 xửng đậu hũ ky cuốn thịt để làm dim sum. Tớ chia từng phần hủ tiếu đủ 150 gram, bê những thùng hàng nặng và cuốn mỗi mẻ 100 chiếc chả giò.
Những con số ấy bây giờ nghe có vẻ hơi buồn cười. Nhưng năm 17 tuổi, đó là cách tớ học rằng một công việc được tạo nên từ rất nhiều việc nhỏ chẳng mấy ai nhìn thấy.
Một món ăn được mang ra bàn trong vài phút có thể đã đi qua hàng giờ chuẩn bị phía sau.
Một thành quả trông gọn gàng ở phía trước thường được chống đỡ bởi rất nhiều lần đứng bếp, bê hàng, lau dọn và làm lại từ đầu.
Chăm một chút, nhận lại rất nhiều
Khi phục vụ bàn, tớ thường quan sát khách khá kỹ.
Nhiều lúc khách còn chưa kịp hỏi, tớ đã chủ động mang thứ họ cần đến. Có lẽ vì vậy mà tớ nhận được khá nhiều tiền tip. Sau hai tháng, số tiền tip gần bằng cả hai tháng lương.
Nhưng thứ đáng nhớ nhất không phải số tiền ấy.
Chú chủ quán từng làm bếp trong quân ngũ. Bạn bè người Singapore và Malaysia của chú thường ghé chơi, rồi mọi người nấu rất nhiều món để ăn cùng nhau.
Lần đầu tiên tớ được ăn tôm hùm không phải trong một nhà hàng sang trọng khi đã có nhiều tiền. Đó là những bữa ăn ké tại chính nơi mình làm việc.
Mì tôm hùm, chilli crab, pepper crab, rendang, char kway teow, nasi lemak, nasi goreng… Tình yêu của tớ với ẩm thực Malaysia và Singapore bắt đầu từ những bữa ăn như thế.
Chú biết tớ thích đồ ăn, lại thấy tớ chịu khó ở lại đến khi khách cuối cùng rời đi. Có hôm đã 10–11 giờ đêm, anh trai phải đến đón, tớ mới tan ca.
Mỗi lần như vậy, chú thường gói cho tớ khoảng 12 xiên gà satay, thêm hai hộp nasi lemak hoặc nasi goreng. Có hôm đổi thành rendang hay char kway teow.
Teh tarik cũng từng là “nghề” của tớ.
Tớ phải đứng trước mặt khách, kéo dòng trà sữa sủi bọt từ trên cao xuống. Rót hai chiếc cốc cách nhau gần một mét mà trà vẫn không tràn ra ngoài. Lúc ấy thấy mình cũng hơi nghệ sĩ.
Có lẽ vì vậy, đến tận bây giờ, chỉ cần nhìn thấy một đĩa satay hay ngửi thấy mùi sốt đậu phộng là tớ lại nhớ về căn bếp ấy.
Ẩm thực không chỉ lưu giữ hương vị. Nó giữ cả những phiên bản cũ của chúng ta.
Một chiếc máy tính trên gác
Chú chủ quán biết tớ còn đi học nên đã chở một bộ máy tính từ nhà lên, đặt trên tầng gác của nhà hàng.
Những lúc nghỉ trưa, tớ có thể lên đó học bài.
Chiếc máy tính ấy có lẽ không phải một món quà quá lớn đối với người khác. Nhưng với tớ lúc ấy, nó là một sự giúp đỡ rất thật. Nhờ những khoảng nghỉ ngắn ngủi ấy, tớ vẫn theo kịp việc học và không trượt môn nào.
Đôi khi, điều giúp một người đi tiếp không phải là một cơ hội hoành tráng.
Có thể chỉ là một góc nhỏ để ngồi học. Một hộp cơm được gói lại sau ca làm. Một người lớn nhìn thấy đứa trẻ 17 tuổi đang cố gắng và âm thầm tạo điều kiện cho nó.
Tớ vẫn luôn nhớ những điều đó.
Bởi trên hành trình trưởng thành, có những sự tử tế rất nhỏ nhưng lại đỡ chúng ta qua cả một đoạn đường dài.
Tấm card đầu tiên
Quãng thời gian tại nhà hàng không phải lúc nào cũng dễ chịu.
Một người họ hàng xa của chú chủ quán đã liên tục làm phiền tớ bằng những hành vi không phù hợp. Đó là lúc tớ thực sự bắt đầu muốn nghỉ việc.
Cùng thời điểm ấy, tớ ngày càng nghiêm túc hơn với công việc làm đồ handmade. Chú chủ quán biết chuyện nên hỏi:
“Có biết thiết kế business card không? Cứ để ở quầy, khách nào thấy thích thì họ mua.”
Thế là những tấm card đầu tiên của cửa hàng handmade được trưng bày ngay tại nhà hàng Malaysia ấy.
Không có buổi ra mắt. Không có một chiến dịch quảng cáo lớn. Chỉ là vài tấm card nhỏ nằm trên quầy của nơi tớ đang làm thêm.
Nhưng nhiều khởi đầu quan trọng trong cuộc đời vốn bình thường như vậy.
Sau khoảng nửa năm, cửa hàng handmade có ngày càng nhiều khách. Thu nhập từ nhà hàng chỉ còn bằng khoảng một phần tư doanh thu tớ tự kiếm được từ những món đồ mình làm.
Tớ biết đã đến lúc phải nghỉ, nhưng cứ chần chừ vì quý và nể chú.
Cuối cùng, chính chú là người bảo rằng nếu tớ muốn làm lớn hơn thì cứ nghỉ. Lâu lâu nhớ quay lại chơi là được.
Vậy là ở tuổi 19, tớ chính thức khởi nghiệp.
Mười năm sau, khi 29 tuổi, tớ lại nghỉ công việc văn phòng để nghiêm túc làm freelance. Lý do cũng gần giống như lần đầu: thứ tớ tự xây dựng đã lớn đến mức không thể tiếp tục chỉ xem nó là công việc phụ.
Có những quyết định tưởng rất đột ngột, nhưng thật ra đã được chuẩn bị từ hàng trăm việc nhỏ trước đó.
Chẳng có bước nào là thừa
Bây giờ nghĩ lại, tớ thấy những điều mình yêu thích chưa bao giờ xuất hiện một cách ngẫu nhiên.
Tớ mê đồ ăn Malaysia và Singapore vì mỗi món đều gắn với một phần tuổi trẻ ở Melbourne.
Tớ yêu du lịch không chỉ vì những nơi đẹp. Tớ từng cố gắng làm việc trên một con tàu chỉ vì mê cái không khí rất Melbourne của con tàu đầu tiên mình đi khảo sát. Tiếc là sau này con tàu ấy đã cháy.
Rồi tớ tiếp tục làm nội dung du lịch bởi thích cảm giác cùng đến một nơi như bao người khác, nhưng tự mình quan sát nó chậm hơn, kỹ hơn và kể lại theo một cách khác.
Bây giờ, tớ lại mê “giải cứu”.
Chỗ nào khó, ai đó nhờ giúp, tớ thường nhảy vào làm cho đến khi vấn đề được giải quyết hoặc ít nhất mọi thứ đã tốt hơn rõ rệt. Có lẽ vì vậy mà ý tưởng của tớ hiếm khi cạn. Đam mê cũng không biến mất; nó chỉ thay đổi hình dạng theo từng giai đoạn.
Nhìn từ bên ngoài, những công việc ấy có vẻ chẳng liên quan: phụ bếp, phục vụ bàn, làm handmade, du lịch, nội dung, freelance.
Nhưng nhìn kỹ hơn, chúng đều bắt đầu từ cùng một điều: tớ thích tạo ra thứ gì đó, chăm chút cho nó rồi nhìn nó trở nên tốt hơn.
Một đĩa thức ăn.
Một món đồ handmade.
Một chuyến đi.
Một bài viết.
Một thương hiệu đang gặp khó khăn.
Có lẽ nghề nghiệp của chúng ta không phải lúc nào cũng được gọi tên bằng một chức danh. Đôi khi, nó nằm trong cách chúng ta vẫn luôn làm mọi việc, dù đang đứng ở đâu.
Những điều chẳng ai thấy
Gần đây, đôi lúc tớ nghe người khác nói rằng tớ chẳng cần làm gì cũng có được điều mình muốn. Hoặc rằng tiền tớ kiếm được dễ lắm, chỉ ngồi chơi cũng có.
Nghe vậy, tớ vẫn hơi buồn.
Bởi tớ biết phía sau những điều mọi người nhìn thấy là một hành trình hoàn toàn khác.
Tớ chưa bao giờ nghĩ mình là người học quá giỏi. Tớ chỉ biết mình đã rất chăm để vào được ngôi trường mình mong muốn.
Ngày trước, cô hướng nghiệp từng nói tớ không đủ xinh đẹp để làm du lịch. Sau này, tớ không nhất thiết phải đứng trước những thành quả ấy. Tớ đứng phía sau, góp phần tạo nên những hành trình, nội dung và hình ảnh đẹp mà người khác nhìn thấy.
Tớ không phải người hướng ngoại. Khi mới về Việt Nam, tớ từng gửi 256 chiếc CV, một phần vì cần tìm việc, một phần vì muốn buộc bản thân luyện cách giao tiếp để không còn dễ bị bắt nạt.
Tớ thậm chí đăng ký làm streamer để ép mình phải nói, phải phản ứng và phải hoạt ngôn hơn.
Tớ từng bị trầm cảm, rối loạn lo âu và trở thành nạn nhân của body shaming. Có thời điểm, tớ biết một số người xem mình như một gánh nặng.
Tớ không muốn sống mãi trong sợ hãi. Vì vậy, với mỗi điều khiến mình sợ, tớ lại thử bước vào nó từng chút một.
Tớ từng rất kém tiếng Anh. Trong hai tháng, tớ học nghiêm khắc đến mức nâng điểm IELTS từ 6.5 lên 8.0. Nhưng ít người biết tớ đã luyện nghe quá mức đến nỗi màng nhĩ bị tổn thương và bác sĩ yêu cầu tránh tiếng ồn. Đến bây giờ, tớ vẫn không thể ở lâu trong những nơi quá ồn ào.
Tớ cũng từng chọn không yêu ai trong một thời gian dài. Khi ấy, tớ chưa hiểu rõ xu hướng của mình, cũng không biết sẽ ở lại Úc hay trở về Việt Nam. Tớ sợ sự không chắc chắn của mình sẽ khiến một người khác bị tổn thương. Vì vậy, tớ chấp nhận bỏ qua một phần niềm vui, đợi đến khi cuộc sống ổn định hơn mới tìm đến người mình thực sự yêu.
Những điều ấy không phải để chứng minh rằng tớ khổ hơn ai.
Ai cũng có những trận chiến mà người khác không nhìn thấy.
Tớ chỉ muốn nhớ rằng kết quả hôm nay không tự nhiên xuất hiện. Chẳng có số tiền nào thật sự dễ kiếm. Chẳng có sự tự tin nào tự nhiên mà có. Và hiếm có thành công nào đến mà không cần đủ nhiều lần cố gắng trong im lặng.
Người ta chỉ thấy trái ngọt
Ba từng dạy tớ rằng người khác thường chỉ nhìn những gì đang ở trước mắt. Không mấy ai quan tâm phía sau kết quả ấy là quy trình như thế nào.
Đó là thực tế.
Người ta thấy cậu nói chuyện tự tin, nhưng không thấy những lần cậu run đến mức không nói được câu hoàn chỉnh.
Người ta thấy cậu làm công việc mình thích, nhưng không thấy những đêm cậu vừa học vừa làm, những lần thất bại hay những tháng chẳng biết mình có đi đúng hướng không.
Người ta thấy cậu kiếm được tiền từ sở thích và nghĩ rằng mọi thứ thật dễ dàng. Họ không thấy quãng thời gian sở thích ấy chưa tạo ra đồng nào, còn cậu vẫn miệt mài làm vì không thể ngừng nghĩ về nó.
Nếu cậu đã cố gắng đủ lâu để thành quả trông tự nhiên, có lẽ đó cũng là một dạng trái ngọt.
Không cần phải giải thích hành trình của mình cho từng người.
Trời biết. Đất biết. Và quan trọng nhất, cậu biết.
Cứ bắt đầu thật nhỏ
Tớ không muốn nói với cậu rằng chỉ cần theo đuổi đam mê thì chắc chắn sẽ thành công.
Đam mê vẫn cần kỹ năng, kỷ luật, thời gian, sự tỉnh táo và cả khả năng trả những hóa đơn rất thật của cuộc sống.
Nhưng nếu có một điều gì khiến cậu liên tục muốn quay lại, hãy thử dành cho nó một cơ hội nghiêm túc.
Không nhất thiết phải nghỉ việc ngay ngày mai.
Cậu có thể bắt đầu bằng một món đồ handmade sau giờ học. Một bài viết chưa có người đọc. Một chiếc card đặt trên quầy của một nhà hàng nhỏ. Một kỹ năng học trong giờ nghỉ trưa. Một lần nhận giúp ai đó xử lý vấn đề khó. Hoặc một công việc đầu tiên chẳng hề hào nhoáng.
Chúng ta thường chờ một dấu hiệu thật lớn mới cho phép mình bắt đầu.
Nhưng cuộc đời tớ đã thay đổi từ những điều rất nhỏ: 1.000 tờ rơi, một chậu gà ướp, một bộ máy tính trên gác, vài hộp nasi lemak và tấm business card đầu tiên.
Không điều nào trong số đó trông giống một bước ngoặt khi nó xảy ra.
Chỉ đến nhiều năm sau, khi ngoảnh lại, tớ mới nhìn thấy con đường mà chúng đã âm thầm tạo nên.
Rồi cậu sẽ tự dí deadline
Có một ngày, sẽ không còn ai phải nhắc cậu làm việc.
Không phải vì cuộc sống bỗng trở nên nhàn nhã, mà vì cậu đã bù đầu trong thứ mình yêu: một sở thích, một niềm đam mê hoặc một đứa con tinh thần khiến cậu ghiền đến mức không dứt ra được.
Rồi chính cậu sẽ là người tự dí deadline cho mình.
Nghe không lãng mạn lắm đâu. Vẫn có những ngày mệt, những hóa đơn cần trả, những khách hàng khó tính và những lúc muốn đóng máy tính rồi biến mất.
Nhưng giữa tất cả những điều đó, cậu vẫn nhận ra mình đang xây dựng một thứ thuộc về mình.
Có lẽ đó là điều tớ muốn truyền cảm hứng cho mọi người nhất: tìm ra cách tạo nên giá trị từ điều mình thực sự quan tâm, rồi kiên trì với nó đủ lâu để nó có cơ hội lớn lên.
Không cần phải giỏi nhất.
Không cần phải đẹp theo tiêu chuẩn của người khác.
Không cần phải sinh ra đã tự tin, hướng ngoại hay biết chính xác cuộc đời sẽ đi về đâu.
Cậu có thể bắt đầu bằng sự cần cù. Bằng một chút tò mò. Bằng việc học thứ mình chưa biết. Bằng cách làm thử điều mình sợ và chấp nhận rằng lần đầu tiên có thể rất vụng về.
Có những ngày chỉ muốn trở về
Hôm nay, có lẽ tớ chỉ đang nhớ Melbourne.
Nhớ một căn bếp Malaysia, nhớ mùi gà satay, nhớ những ly teh tarik từng được kéo cách nhau cả mét mà không tràn. Nhớ phiên bản 17 tuổi mệt đến phát khóc sau khi đi bộ phát 1.000 tờ rơi nhưng hôm sau vẫn quay lại làm.
Bây giờ ở Hà Nội, tớ vẫn chưa tìm được nhiều nơi có món Malaysia thật sự đúng vị. Có lần tìm được một nhà hàng gần giống điều mình nhớ thì hóa ra lại là nhà hàng Indonesia.
Nhưng có lẽ nỗi nhớ ấy cũng là một điều đẹp.
Nó nhắc tớ rằng mình đã từng sống ở một nơi khác, từng làm những công việc không ngờ sẽ làm, gặp những người đã giúp đỡ mình và ăn những món sau này trở thành một phần ký ức.
Tớ thấy mình may mắn vì đã trải qua nhiều điều, dù bản thân chưa bao giờ nghĩ mình quá giỏi giang so với người khác.
Tớ chỉ cố gắng với những gì có trong tay.
Bây giờ, tớ lại cố kiếm thêm thật nhiều “xèng” để một ngày nào đó được trở lại Úc du lịch. Lần này, tớ muốn đưa cả vợ đi cùng, để vợ biết ngày xưa tớ đã sống như thế nào, từng làm việc ở đâu và vì sao một đĩa gà satay lại có thể khiến tớ kể mãi không hết chuyện.
Có lẽ hạnh phúc không phải lúc nào cũng là đi thật xa khỏi nơi mình bắt đầu.
Đôi khi, đó là ngày chúng ta có thể quay lại, bên cạnh người mình yêu, rồi mỉm cười với phiên bản cũ của chính mình.
Phiên bản đã chẳng biết con đường phía trước sẽ ra sao, nhưng vẫn kiên trì bước tiếp từ những điều nhỏ nhất.
Bài viết được viết bởi Phanh cho Notes by Phanh.
Nếu phần notes này khiến cậu nhớ đến một khởi đầu nhỏ của chính mình, hoặc một người đang cố gắng trong im lặng mà chưa nhìn thấy kết quả, hãy chia sẻ bài viết với họ. Biết đâu, những dòng này sẽ đến đúng lúc họ cần được nhắc rằng: không có bước chân chân thành nào là hoàn toàn vô ích.